Onthullend ontroerend

In de Amsterdamse luxegym Saints & Stars blijken Filipijnse en Indonesische schoonmakers onder benarde omstandigheden te werken.

Onderzoeksverslaggever Tahrim Ramdjan van Het Parool spreekt maandenlang met elf bronnen in en rondom de sportschool die hierover vertellen. Ook onderzoekt hij whatsapp­gesprekken, foto’s, video’s, audio-­opnamen en mailverkeer met de Nederlandse Arbeidsinspectie. “Ik wist niet wat ik zag.” Wat blijkt: de schoonmakers maken werkdagen tot zeventien uur per dag, krijgen geen pauzes. Hun paspoorten zijn ingenomen en ze moeten in het huis van eigenaar Tom Moos slapen, in Amsterdam-Oud-Zuid. Sommigen moeten zelfs met wildvreemden in een bed slapen, of in een inloopkast. Sommige schoonmakers, die legaal elders in de Europese Unie verbleven, zijn zelfs illegaal geworden doordat hen beloofd is dat ze een werkvergunning zouden krijgen in Nederland, maar die krijgen ze nooit.

Onder de kop ‘Ze zien ons als slaven’ verschijnt het artikel in de krant. Het onderzoek zet landelijk het fenomeen arbeidsuitbuiting op de kaart, evenals de hypocrisie van de Amsterdamse ‘havermelkelite’ onder wiens neus dit gebeurt. Ook minister Eddy van Hijum (Sociale Zaken) en de Filipijnse regering reageren. Het Openbaar Ministerie onderzoekt mogelijke mensensmokkel, uiteindelijk moet de sportschool een aantal schoonmakers in december 2025 een schadevergoeding betalen van 15.000 euro per persoon.

Over Veerle Hegge, de vrouw van premier Bart De Wever, werd volop gespeculeerd. Haar fysieke verschijning verraadde dat ze ontegensprekelijk worstelde. In september 2025 kwam ze naar buiten met een boek, De stem van mijn stilte. Daarin getuigde ze over haar strijd tegen ano­rexia, een strijd die ze toelichtte tijdens een indringend gesprek met VTM NIEUWS. “Nog nooit hadden we de vrouw van de premier echt horen praten”, zegt nieuwsanker Cathérine Moerkerke, die haar interviewde. “Dat deed ze voor het eerst bij ons.”

Moerkerke had een breekbare vrouw tegenover zich. “Ze was zenuwachtig door de enorme stap die ze nam. Het was een atypisch interview naar VTM NIEUWS-normen, waar alles vrij kort en snel moet. We gaven haar alle tijd en ze nam die ook. Ze ging geen enkel pijnlijk detail van haar ziekte uit de weg en was zichtbaar opgelucht nadat ze een steen had verlegd. Voor haarzelf en voor al haar lotgenoten.”

“De kwetsbaarheid die ze toonde, vereiste een grote zorgvuldigheid in de vraagstelling. Dat evenwicht maakte het interview voor mij niet alleen journalistiek bevredigend, maar ook zeer waardevol. Het was een eer om haar als eerste in de studio te mogen interviewen over de moeilijke weg die ze vandaag nog altijd bewandelt.”

Op 13 mei vorig jaar was het 25 jaar geleden dat in Enschede de vuurwerkramp plaatsvond. Bij de ontploffing van een vuurwerkbedrijf vielen 23 doden, bijna duizend gewonden en werd een hele woonwijk weggevaagd.

Journalist Lucien Baard was kort na de explosie ter plekke. Hij volgt voor Tubantia sindsdien alle ontwikkelingen rond deze tragedie. Vorig jaar schreef hij De vuurwerkramp. Het boek is een reconstructie van de feiten, maar zit vooral ook vol persoonlijke verhalen. Een aantal was nooit eerder verteld. “Omdat deze mensen dat na al die jaren nog steeds niet aankonden. Ook na 25 jaar is hun verdriet zo groot. Tijd heelt duidelijk niet alle wonden.”

Het was ook het uitgangspunt voor de herdenking van de ramp bij Tubantia: vooral nieuwe verhalen brengen, door de ogen van mensen die het meemaakten. Dat resulteerde in een podcast met collega Frank Bussink en dus een boek. “Het vinden van die verhalen was eigenlijk niet moeilijk. Het vertrouwen van de mensen winnen wel.”

Het bracht aangrijpende gesprekken. Zoals met een man die als peuter door de ramp wees werd en daarna wanhopig zocht naar een toekomst. Het gezin dat vijf familieleden moest begraven. Of de vrouw die bij haar huwelijk haar omgekomen nichtje koos als denkbeeldig bruidsmeisje. “Ze stond in haar trouwjurk bij het graf. ‘Het gemis wordt alleen maar groter’, zei ze. Om de haverklap brak ze in tranen uit. Het schrijven van het boek was ook voor mezelf confronterend. Ik moest de ramp ook weer een beetje herbeleven.”

Bevolkingsonderzoek Nederland meldde in augustus 2025 dat de privégegevens van een half miljoen vrouwen waren gestolen bij een hack. “In onze datasystemen zagen we dat de aanval was gepleegd bij laboratorium Clinical Diagnostics, dat het bevolkings­onderzoek naar baarmoeder­halskanker uitvoert. Het laboratorium hield de hack een maand stil”, zegt journalist Daniël Verlaan van RTL Nieuws.

“Het datalek bleek veel groter toen we de gestolen bestanden op het dark web analyseerden. Het ging niet alleen om testuitslagen van uitstrijkjes en zelftesten, maar ook om soa-tests en andere medische onderzoeken via huisartsen en ziekenhuizen. In de bestanden vonden datajournalist Jasper Bunskoek en ik ook de privégegevens van een minister en een Kamerlid, informatie over gedetineerden en tbs’ers, en adressen van bewoners van blijf-van-mijn-lijfhuizen. In een van de documenten beschreef een vrouw waarom ze een soa-test liet doen: ze was verkracht.”

Het datalek was niet alleen groter dan gedacht, maar ook veel gevoeliger en uniek in zijn soort: nog nooit waren zo veel medische data door criminelen gestolen. De cybercriminele bende Nova bevestigde via een anonieme chat-app dat het laboratorium losgeld had betaald. “Sindsdien zijn de gestolen data niet meer terug te vinden op het dark web. Nederland is daarmee ontsnapt aan een digitale ramp, al blijft de angst dat de data ooit weer opduiken.”

Hoe luid zijn onze steden echt? Die vraag leidde tot De Oorzaak, het grootste burgeronderzoek naar omgevingsgeluid ooit in Vlaanderen waarvan De Morgen eind 2025 de resultaten publiceerde. Interactieve kaarten op de website tonen lezers hoe luid het is op verschillende plekken in Antwerpen, Leuven en Gent, welke bronnen geluidshinder veroorzaken (verkeer springt eruit) en waar de meeste hinder wordt ervaren. Nooit werkte De Morgen aan een groter onderzoeksdossier, in samenwerking met wetenschappers, stads­besturen en technische partners.

“Toen me gevraagd werd om het project mee te trekken, had ik er geen idee van hoe complex omgevingsgeluid is”, zegt journalist Barbara Debusschere. “De wetenschappers hebben me dat met veel geduld uitgelegd. Die intensieve samenwerking is voor een wetenschapsjournalist een cadeau. Zo leer je een onderwerp pas echt diepgaand kennen.”

In totaal installeerden 1.452 deelnemers zes weken lang slimme geluidssensoren aan de vensterbank van hun slaapkamer. Op 44 procent van de meetpunten bleek het te luid. Daarnaast namen 10.138 Vlamingen deel aan de Grote Geluidsbevraging: 80 procent bleek geluidshinder te ervaren. Dat is zorgwekkend, want het wordt gelinkt aan gezondheidsrisico’s zoals diabetes en hartziekten.

“De grootste uitdagingen waren om in de grote berg resultaten de relevante verhalen te ontwaren en om lezers uit te leggen dat gemeten decibels en ervaren hinder niet altijd samenvallen”, zegt Debusschere. “Die subjectieve beleving maakt geluid zo moeilijk in kaart te brengen en aan te pakken. Maar met De Oorzaak beschikt Vlaanderen nu over waardevolle data, waar steden als Gent en Leuven en ook vervoermaatschappij De Lijn al mee aan de slag gaan.”

Dat er op veel plekken in Nederland staalslakken liggen, was in april 2025 al duidelijk geworden door onderzoek van NU.nl en Investico. Zij vonden meer dan honderd plekken waar het vervuilende restproduct uit de staalindustrie was gebruikt. Met behulp van lezers van NU.nl kwamen er een paar maanden later nog veel meer locaties op de interactieve kaart.

“Eigenlijk bedachten we het pas toen we op het punt stonden om ons oorspronkelijke onderzoek te publiceren”, vertelt klimaatverslaggever Jeroen Kraan. “Waarom zetten we niet een oproepje in het artikel, met de vraag of lezers zelf nog plekken kennen waar staalslakken liggen?”

Dat bleek het geval te zijn. De inbox stroomde vol met honderden tips. Mensen deelden de locaties van wandel­paden en andere plekken waar ze ‘verdacht’ bouwmateriaal hadden gezien. Een voor een liepen de journalisten die plekken na, om te kijken of het restproduct uit de staal­industrie inderdaad was gebruikt.

Het leidde in oktober tot een nieuwe publicatie, waarin het aantal stippen op de staalslakkenkaart bijna was verdubbeld tot 216. Het leidde in veel gemeenten tot raadsvragen en in sommige gevallen tot het opruimen van het materiaal. Kraan: “Dankzij onze lezers konden we nog beter duidelijk maken dat bodemvervuiling op heel veel plekken op de loer ligt door het gebruik van staalslakken.”

Het zaadje voor de podcast ‘De vrouwen van Saramacca’ wordt bij Trouw-journalist Jeannine Julen geplant wanneer oud-Kamerlid Sylvana Simons predikt over de nabijheid van het slavernijverleden. “Als we het hebben over tot slaaf gemaakte mensen”, hoort ze Simons zeggen, “dan hebben we het bijvoorbeeld over de oma van mijn moeder. Dat is niet lang geleden.” Julen luistert ademloos en besluit: hier moet ik iets mee.

Het uiteindelijke plan: een podcast maken over de doorwerking van het slavernij­verleden. Maar dan aan de hand van haar eigen familieverleden. Met podcastmaker Dija Kabba interviewde ze het afgelopen jaar tal van familieleden en deskundigen in Nederland en Suriname. De twee journalisten trokken naar de binnenlanden van Suriname, bezochten het plattelands­district Saramacca, waar Julens familie vandaan komt, en spraken familieleden die Julen nooit eerder ontmoet had.

Hoe meer ze te weten kwamen over Julens familie, hoe belangrijker haar oma werd in het verhaal. “Ooms en tantes hadden me mijn hele leven lang gevoed met allerlei helden­verhalen over mijn opa. Maar bij elk interview merkten we dat vooral de invloed van oma Lena heel groot was. Niet altijd in positieve zin. Toen wisten we: zij is het verhaal.”

Via het levensverhaal van Lena Allison-Olieberg vertellen Julen en Kabba niet alleen hoe het slavernijverleden nu nog altijd van invloed is. Ze laten ook zien wat het koloniale verleden afro-Surinamers gekost heeft. Winti, hun geloofsovertuiging, was jarenlang verboden. Net als traditionele kledij of het spreken van Sranan Tongo.